Евразиялык саламаттыкты сактоо журналы

Артериялык гипертензия дүйнө жүзү боюнча, анын ичинде Кыргыз Республикасында жүрөк-кан тамыр ооруларынын жана андан болгон өлүмдүн негизги себептеринин бири болуп саналат. Бул оорунун эң коркунучтуу татаалдашууларынын бири гипертониялык криз болуп эсептелет. Колдонуудагы стандарттарды кайра карап чыгуунун актуалдуулугу «татаалданбаган» криздерди ашыкча диагностикалоо практикасынын уланып жаткандыгы менен шартталган, бул негизсиз ооруканага жаткырууларга жана потенциалдуу коркунучтуу агрессивдүү терапияга алып келет. Изилдөөнүн максаты – Кыргыз Республикасынын клиникалык практикасына гипертониялык криздерди аныктоо, классификациялоо, диагностикалоо жана дарылоо боюнча заманбап, далилдүү медицинага негизделген ыкмаларды киргизүү, жалпылоо жана сунуштоо. Методология Европа кардиологдор коомунун, Европа гипертония коомунун, Эл аралык гипертония коомунун, Британия жана Ирландия гипертония коомунун, Америка кардиологдор коллегиясынын, Америка жүрөк ассоциациясынын жана Россия кардиология коомунун 2018-2025-жылдар аралыгында жарыяланган негизги клиникалык колдонмолорун системалуу издөөгө, талдоого жана адаптациялоого негизделген, аларды ресурстар чектелген шарттарда колдонууга өзгөчө көңүл бурулган. Обзордо жалаң гана бута-органдардын курч жабыркашынын болушуна негизделген гипертониялык криздердин заманбап клиникалык аныктамасы берилген. Шашылыш кан басымын тамыр аркылуу төмөндөтүү үчүн көрсөткүч катары «татаалданбаган гипертониялык криз» термининен баш тартуу негизделген. Баштапкы баалоо алгоритми («бута-органдардын жабыркашынын кызыл желектерин» аныктоо) майда-чүйдөсүнө чейин сүрөттөлгөн, лабораториялык жана инструменталдык изилдөөлөрдүн минималдуу топтому жөнгө салынган. Бута-органдардын жабыркашынын түрүнө жараша дифференцияланган дарылоо тактикасы сунушталып, кан басымынын максаттуу деңгээли жана артыкчылыктуу парентералдык препараттар көрсөтүлгөн. Ооруканада жана амбулаториялык шарттарда кан басымынын көзөмөлсүз төмөндөшүнүн тобокелдиктерине, ошондой эле симптомсуз жогорулаган учурда басымды төмөндөтүү тактикасына өзгөчө көңүл бурулган. Бирдиктүү стандарттарды киргизүү максатсыз ооруканага жаткырууларды азайтууга, дарылоонун коопсуздугун жогорулатууга жана медициналык жардам көрсөтүүнүн бардык деңгээлдеринде тактиканы макулдашууга мүмкүндүк берет.

Улуттук медициналык журналдар эне менен баланын ден соолугун коргоо тармагында илимий багыттарды калыптандырууда, изилдөөлөрдү өнүктүрүүдө жана илимий жыйынтыктарды клиникалык жана уюштуруучулук практикага киргизүүдө маанилүү роль ойнойт. Максаты – «Эне жана бала ден соолугу» журналынын басма активдүүлүгүн библиометрикалык талдоонун жыйынтыктарын жалпылоо жана эне менен баланын ден соолугун коргоо тармагындагы илимий изилдөөлөрдү өнүктүрүүгө багытталган сунуштарды иштеп чыгуу. Россиянын илимий цитаталоо индексинде 2009-2025-жылдар аралыгында индекстелген «Эне жана бала ден соолугу» журналынын 510 публикацияларына ретроспективдүү библиометрикалык талдоо жүргүзүлдү. Публикацияларды тандоо процесси үчүн адаптацияланган PRISMA-диаграммасы колдонулду. Цитаталуунун негизин журналдын алгачкы жылдарындагы (2009-2011-жж.) басылмалар түзөрү аныкталды, алар негизинен педиатриялык жана эпидемиологиялык багытта болгон. 510 басылманын 140-ы бир гана автор тарабынан даярдалгандыгы, ал эми чоң көп борборлуу автордук топтор өтө аз экендиги белгиленди. Институционалдык концентрациянын жогору болушу жана автордук чакан топтордун басымдуулугу көп борборлуу изилдөөлөрдүн өнүгүшүн чектейт. Мындан тышкары, эң продуктивдүү беш автордун бардыгы басмакер уюм – Улуттук эне жана бала ден соолугун коргоо борбору менен байланышкан. Редакциялык процессти санарип трансформациялоо, мазмунду интернационализациялоо жана мекемелер аралык кызматташууну колдоо боюнча сунуштар берилди. Изилдөөнүн жыйынтыктарын улуттук медициналык журналдардын редакторлору жана басмакерлери, наукометрия боюнча адистер жана саламаттыкты сактоону уюштуруучулар региондук илимий басылмалардын сапатын жана эл аралык көрүнүктүүлүгүн жогорулатуу үчүн пайдалана алышат.

Курч абдоминалдык хирургия медицинанын эң динамикалуу өнүгүп жаткан багыттарынын бири болуп саналат, минималдуу инвазивдик технологияларды активдүү киргизүү менен мүнөздөлөт. Бирок аларды ар кандай нозологияларда колдонуунун далилдүүлүк деңгээли бир калыпта эмес, 2000-2025-жылдардагы жарыяларды эске алуу менен топтолгон маалыматтарды системага келтирүүнү жана сын көз караш менен кайра кароону талап кылат. Изилдөөнүн максаты – курсак көңдөйүнүн эң кеңири таралган шашылыш ооруларында минималдуу инвазивдик технологияларды колдонууга тиешелүү 2000-2025-жылдардагы далилдерди системага келтирүү жана сын көз караш менен баалоо, ошондой эле мындан аркы изилдөөлөрдүн перспективалуу багыттарын аныктоо. PubMed, Cochrane Library, Scopus, Web of Science базаларында 2000-2025-жылдар үчүн адабият булактарына системалуу издөө жүргүзүлдү. Киргизүү критерийлерине систематикалык серептер, мета-анализдер жана рандомизацияланган көзөмөлдөнүүчү изилдөөлөр туура келди. Талдоого 44 булак киргизилди. Курч холециститте фундаменталдуу мета-анализдер эрте холецистэктомиянын артыкчылыктарын көрсөтүп, ооруканада жатуу мөөнөтү 17,8 күндөн 9,6 күнгө кыскарган, ал эми өлүм-житим көрсөткүчтөрү салыштырмалуу бойдон калган. Робот-ассистенцияланган холецистэктомия салттуу лапароскопияга салыштырмалуу конверсия
коркунучун 34% га төмөндөтөт. Ультраүн диссекциясы операция убактысын 9 мүнөткө кыскартып, кан жоготууну 28 мл ге азайтат. Тешилген жарада эндоскопиялык ыкмалар респиратордук кабылдоолорду 2,4 эсеге азайтат, бирок изилдөөлөрдүн методологиялык сапаты жетишсиз бойдон калууда. Курч панкреатитти дарылоодо эндоскопиялык этаптуу ыкма стенттерди колдонуу менен мыкты клиникалык жыйынтыктарды көрсөтөт. Жабышчаак ичеги өтпөстүгүндө беш жылдык байкоолор алыскы мезгилде лапароскопиянын артыкчылыктарын аныктаган жок. Курч аппендицитте лапароскопиялык кирүү жарааттык кабылдоолордун жыштыгын 2,4 эсеге төмөндөтөт, ич ичиндеги абсцесстердин жыштыгы окшош бойдон калууда. Келтирилген маалыматтар заманбап далилдүү маалыматтарды эске алуу менен курсак көңдөйүнүн шашылыш ооруларында хирургиялык тактиканы тандоону оптималдаштырууга мүмкүндүк берет

Акромегалия – это хроническое нейроэндокринное заболевание, обусловленное длительной гиперсекрецией гормона роста и инсулиноподобного фактора роста-1 и приводящее к системной гипертрофии мягких тканей, при этом состояние слюнных желез изучено недостаточно. Цель исследования состояла в том, чтобы сравнить размеры поднижнечелюстных слюнных желез по данным ультразвукового исследования у пациентов с активной акромегалией и у сопоставимых по возрасту и полу здоровых лиц, а также выявить клиникобиохимические факторы, ассоциированные с объемом желез. В проспективное сравнительное исследование включены 27 пациентов с активной акромегалией и 26 здоровых добровольцев. Всем выполнено ультразвуковое исследование поднижнечелюстных желез с измерением длины, ширины и толщины каждой железы и расчетом объема. У пациентов дополнительно оценивались возраст, длительность симптомов, индекс инсулиноподобного фактора роста-1, наличие гиперпролактинемии и эхоструктуру паренхимы. У пациентов с акромегалией медианный объем правой железы был выше, чем у здоровых (10,0 против 6,3 см3), как и объем левой (8,8 против 7,0 с3; p < 0,01 для обеих), при достоверном увеличении длины и ширины и отсутствии различий по толщине. Объем желез отрицательно ассоциировался с возрастом и длительностью симптомов, был выше у мужчин и имел тенденцию к снижению при гиперпролактинемии; независимыми предикторами объема оказались мужской пол и длительность симптомов. Акромегалия сопровождалась выраженной гипертрофией поднижнечелюстных слюнных желез преимущественно за счет увеличения длины и ширины, что позволяет рассматривать ультразвуковую оценку этих желез как дополнительный неинвазивный маркер тканевого ответа при акромегалии